WSTĘP

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia populacji. Jest najczęstszą przewlekłą chorobą układu oddechowego. Statystyki dotyczące POChP są niepokojące, a prognozy na przyszłość nie napawają optymizmem. W przeciwieństwie do wielu chorób cywilizacyjnych, np. chorób układu krążenia, gdzie dzięki programom profilaktycznym, prewencji pierwotnej i wtórnej osiągnięto w ostatnich latach spadek zachorowalności – liczba zachorowań w populacji ogólnej na POChP stale wzrasta. Wiedza o schorzeniu pozostaje niewielka. „Każdy wie, co to jest zawał, wylew, co bada elektrokardiogram, natomiast POChP i spirometr są często ciągle obcymi słowami” –  wylicza prof. Śliwiński z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie. „POChP zabija więcej ludzi niż AIDS, a jest zupełnie nieznana” – mówił prof. Decramer na Kongresie Europejskiego Towarzystwa Pulmonologicznego w listopadzie 2003 roku. Podstawą prewencji POChP i zmniejszenia liczby jej zaostrzeń powinna być znajomość czynników ryzyka, świadomość społeczna oraz odpowiedni styl życia [1].

Należy również pamiętać, że zgodnie ze współczesnym paradygmatem zdrowia, istotne znaczenie na funkcjonowanie człowieka z chorobą przewlekłą mają zasoby osobiste człowieka. Wpływają one m.in. na motywację do poprawy zdrowia i jego ochrony, a w sytuacji choroby warunkują procesy zdrowienia. Człowiek dąży w życiu do ich rozwoju, utrzymania i odnowy. Zasobami odgrywającymi szczególną rolę w zmaganiu się ze stresującymi wydarzeniami życiowymi są: otwartość, poczucie kontroli osobistej, poczucie samoskuteczności, wiara w siebie, swoje możliwości i kompetencje, zaufanie do samego siebie, poczucie własnej wartości, optymizm, nadzieja, samoakceptacja, poczucie humoru, poczucie koherencji, adaptacja do nietypowych sytuacji.

Poczucie własnej skuteczności oznacza gotowość do wybierania trudniejszych i/lub nowych zadań, wytrwałość w dążeniu do celu, zdolność uczenia się nowych rzeczy, radzenie sobie z lękiem i stresem [2–11]. Akceptacja choroby jest ważnym elementem w procesie przystosowania się do życia z chorobą. Im większa akceptacja, tym lepsza adaptacja i mniejsze poczucie dyskomfortu wynikające z choroby [12].

Celem pracy było poznanie zasobów osobistych, przebiegu choroby, wskaźników klinicznych pacjentów z POChP oraz wykazanie, czy istnieją zależności między nimi.

Wyodrębniono następujące problemy badawcze:

1.    Jaki jest poziom poczucia własnej skuteczności i akceptacji choroby pacjentów z POChP?

2.    Jaka jest częstotliwość zaostrzeń POChP w ciągu roku u badanych pacjentów?

3.    Czy istnieje zależność pomiędzy poziomem poczucia własnej skuteczności i poziomem akceptacji choroby a częstością zaostrzeń POChP u badanych pacjentów?

4.    Jaka jest wartość hematokrytu, wskaźnika Tiffeneau i BMI u pacjentów z POChP?

5.    Czy istnieje zależność pomiędzy wartością hematokrytu i wskaźnika Tiffeneau, BMI a częstością zaostrzeń POChP wśród badanych?

MATERIAŁ I METODY

Badania były przeprowadzane od lutego do maja 2009 roku w trzech placówkach medycznych województwa śląskiego: w Szpitalu Chorób Płuc w Pilchowicach, Szpitalu Chorób Płuc w Orzeszu oraz w Zakładzie Pulmonologii w Tarnowskich Górach. Wzięło w nich udział 105 pacjentów. Na wykonanie badań uzyskano akceptację dyrektorów poszczególnych placówek oraz samych pacjentów, którzy wyrazili pisemną zgodę na wgląd do ich dokumentacji medycznej. Głównymi kryteriami doboru chorych do badań było rozpoznanie u nich POChP. Pacjenci byli poddani badaniu w 2–3 dobie hospitalizacji z powodu zaostrzenia POChP, a ci, którzy byli w stanie zdrowia uniemożliwiającym nawiązanie kontaktu werbalnego, zostali poddani kryterium wyłączenia.

W celu udzielenia odpowiedzi na przedstawione problemy badawcze posłużono się następującymi metodami: sondażu diagnostycznego, szacowania, analizy dokumentów.

W ramach sondażu diagnostycznego wykorzystano kwestionariusz ankiety własnego autorstwa, który składał się z 35 pytań. W większości pytania miały charakter zamknięty, były jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru. Sześć pytań miało charakter otwarty. Pytania dotyczyły: przebiegu choroby, zachowań zdrowotnych oraz danych socjodemograficznych. W ramach metody szacowania wykorzystano następujące narzędzia wystandaryzowane: Skalę Uogólnionej Własnej Skuteczności i Skalę Akceptacji Choroby.

Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności – ang. „Generalised Self-Efficacy Scale” (GSES) – autorstwa R. Schwarzer, M. Jerusalem w adaptacji Z. Juczyńskiego [13] posłużyła do zbadania poziomu skuteczności badanych pacjentów. Składała się ona z 10 stwierdzeń, na które badane osoby udzielały właściwej dla siebie odpowiedzi. Za daną odpowiedź można było otrzymać od 1 do 4 punktów. Suma wszystkich punktów dawała ogólny wynik – wskaźnik poczucia własnej skuteczności, który mógł mieścić się w przedziale od 10 do 40 punktów. O poziomie skuteczności badanych informował wskaźnik liczbowy. Uzyskany wynik mógł zawierać się w granicach: 10–24 punktów (określany jako poziom niski), 25–29 punktów (określany jako poziom przeciętny), 30–40 punktów (określany jako poziom wysoki). Im wyższy wynik, tym wyższe było poczucie własnej skuteczności.

Skala Akceptacji Choroby – ang. „Acceptance of Illness Scale” (AIS) – została skonstruowana przez B.J. Felton, T.A. Revenson i G.A. Hinrichsen w adaptacji Z. Juczyńskiego [13]. Służyła do oceny przystosowania się pacjenta do ograniczeń spowodowanych chorobą. Skala zawiera osiem stwierdzeń, opisujących konsekwencje złego stanu zdrowia. W każdym stwierdzeniu badany określał swój aktualny stan w pięciostopniowej skali (1 – zdecydowanie zgadzam się; 5 – zdecydowanie nie zgadzam się). Zdecydowana zgoda wyrażała złe przystosowanie do choroby, zaś zdecydowany brak zgody  oznaczał akceptację choroby. Suma wszystkich punktów była więc ogólną miarą stopnia akceptacji swojej choroby, a jej zakres mieścił się w obszarze 8–40 punktów. Niski wynik oznaczał brak akceptacji i przystosowania się do choroby oraz silne poczucie dyskomfortu psychicznego. Z kolei wysoki wynik świadczył o akceptacji własnego stanu chorobowego, co przejawiało się brakiem negatywnych emocji związanych z chorobą. Biorąc pod uwagę przeciętne odchylenie od średniej wyników mierzone odchyleniem standardowym SD, wyodrębniono trzy poziomy akceptacji choroby: 8–15 punktów (poziom niski), 16–28 punktów (poziom średni), 29–40 punktów (poziom wysoki). Narzędziami badawczymi wykorzystanymi w ramach metody analizy dokumentów były historie chorób pacjentów z kartami laboratoryjnymi. Analizie poddano wartości hematokrytu oraz spirometryczny współczynnik Tiffeneau i wskaźnik BMI.

Analizę statystyczną zebranego materiału badawczego wykonano w oparciu o program Microsoft Excel 2007 i Statistica. Współczynnik korelacji Pearsona (rp) wykorzystano do badania związku liniowego pomiędzy zmiennymi. W pracy przyjęto następującą skalę: |rp| = 0 – zmienne nie skorelowane; 0 < |rp| < 0,1 – korelacja nikła; 0,1 < |rp| < 0,3 – korelacja słaba; 0,3 < |rp| < 0,5 – korelacja przeciętna; 0,5 < |rp| < 0,7 – korelacja wysoka; 0,7 < |rp| < 0,9 – korelacja bardzo wysoka, silna; 0,9 < |rp| < 1 – korelacja prawie pełna; |rp| = 1 – korelacja pełna. Za pomocą testu Schapiro–Wilka sprawdzono charakter rozkładu zmiennych. Korelacje pomiędzy zmiennymi, których rozkład nie miał charakteru normalnego, obliczano za pomocą nieparametrycznego testu Spearmana (R). Hipotezy o istnieniu liniowego związku między zmiennymi weryfikowano na poziomie istotności p < 0,05.

WYNIKI

W badaniach uczestniczyło 105 pacjentów, w tym 73 mężczyzn (70%) i 32 kobiety (30%). Największą grupę stanowiły osoby powyżej 61. roku życia – 66 (63%). Mniej liczna była grupa wiekowa w przedziale 51–60 lat, którą stanowiło 34 (32%) ankietowanych. Pacjentów w wieku 41–50 lat było 5 (5%). Mieszkańcy miast powyżej 50 tys. stanowili 37% ankietowanych. Z miast poniżej 50 tys. pochodziło 32% ankietowanych. Porównywalną grupę stanowili mieszkańcy wsi – 31% badanych. Największą grupę badanych stanowili emeryci – 57% i renciści – 23%. Kolejne grupy badanych to osoby pracujące fizycznie w: górnictwie (3%), rolnictwie (2%), innych zawodach (12%) oraz osoby pracujące umysłowo (3%). Najliczniejszą grupę tworzyły osoby z wykształceniem zawodowym (49) i podstawowym (30). Wśród respondentów było 20 osób z wykształceniem średnim i sześć osób z wykształceniem wyższym.

W wyniku analizy Skali Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) okazało się, że 51% badanych prezentowało niski poziom poczucia własnej skuteczności, poziom wysoki osiągnęło 35% ankietowanych, a przeciętny poziom 14% chorych. Wskaźnik poczucia własnej skuteczności wyniósł 23,8 i był na poziomie niskim. Kobiety cechowały się wyższym wskaźnikiem poczucia własnej skuteczności w porównaniu z mężczyznami. Dla kobiet wyniósł on 27 i był na poziomie przeciętnym, a dla mężczyzn – 22,4 i był na poziomie niskim. Wyraźnie zróżnicowany wskaźnik poczucia własnej skuteczności występował w grupach utworzonych według wykształcenia. Najwyższy był wśród pacjentów z wykształceniem średnim (27,2) i wyższym (25,8). Najniższy cechował chorych z wykształceniem podstawowym (20).

Dość duże zróżnicowanie wskaźnika poczucia własnej skuteczności występowało u chorych w poszczególnych grupach wiekowych. Najwyższy wskaźnik poczucia własnej skuteczności cechował pacjentów z przedziału wiekowego 51–60 lat (28,6). U pacjentów powyżej 60 lat
wynosił 20,9 (tab. I).

Do pomiaru poziomu akceptacji choroby przez pacjentów z POChP użyto Skali Akceptacji Choroby (AIS). W badanej grupie chorych 52 osoby (50%) wykazały wysoki poziom akceptacji choroby, w tym 19 kobiet (18%) i 33 mężczyzn (32%). Średni poziom akceptacji choroby prezentowało 35 osób (33%), w tym 12 kobiet (11%) i 23 (22%) mężczyzn. Na niski poziom akceptacji choroby wskazało 17 pacjentów (17%) – byli to wyłącznie mężczyźni. Otrzymany wskaźnik akceptacji choroby w badanej grupie pacjentów wyniósł 20,6 i świadczył o średnim poziomie akceptacji choroby. Kobiety osiągnęły wyższy wskaźnik akceptacji choroby w porównaniu z mężczyznami. Najwyższym wskaźnikiem akceptacji choroby, w grupie utworzonej według wykształcenia, cechowały się osoby z wykształceniem wyższym. Porównując wskaźnik akceptacji dla poszczególnych grup wiekowych najwyższy charakteryzował osoby w przedziale 51–60 lat (tab. II).

W opinii 43% ankietowanych do zaostrzeń POChP dochodziło u nich 2–3 razy w ciągu roku. Aż u 30% respondentów zaostrzenia POChP występowały częściej niż 4 razy w roku.

Tylko u 27% badanych pojawiały się raz w roku. Główną przyczyną występowania zaostrzeń w opinii ankietowanych (43%) była pora roku (jesień, zima). Z przeziębieniem występowanie zaostrzeń wiązało 41% pacjentów. Siedem procent ankietowanych przyczyny zaostrzeń choroby upatrywało w wyczerpaniu fizycznym. Stres był przyczyną zaostrzeń w odczuciu 5% respondentów. 3% badanych nie znała przyczyny pogorszenia stanu zdrowia. 1% chorych wskazywał na inne przyczyny.

Obliczono korelację zachodzącą pomiędzy poziomem poczucia skuteczności a poziomem akceptacji choroby. Współczynnik korelacji Spearmana wyniósł 0,63 i wskazał na wysoki stopień współzależności. Oznacza to, że im wyższy poziom poczucia własnej skuteczności, tym lepsza akceptacja choroby przez badanych.

Za pomocą współczynnika liniowego Pearsona przyjmującego wartości z przedziału [-1,1] spróbowano określić korelację pomiędzy poziomem poczucia skuteczności, poziomem akceptacji choroby przez badanych a częstością zaostrzeń POChP w ciągu roku. Im większa wartość bezwzględna współczynnika Pearsona, tym silniejsza jest zależność między zmiennymi. Całość grupy podzielono na trzy podgrupy w zależności od częstości zaostrzeń.

Stosując współczynnik korelacji Pearsona na poziomie istotności p=0,05 i 0,5<rp<0,7 wykazano wysoki stopień korelacji pomiędzy poziomem poczucia własnej skuteczności i akceptacji choroby a częstością zaostrzeń – im wyższy poziom poczucia własnej skuteczności i akceptacji choroby, tym mniej zaostrzeń POChP w ciągu roku wśród badanych.

W badanej grupie chorych z POChP średnia wartość wskaźnika Tiffenau wynosiła 58,4% i wahała się od 32 do 76%. Dla 31 osób (32%) wartość Tiffeneau była ≤50%, co świadczyło o postaci ciężkiej POChP. Dla kobiet wartość ta była nieco wyższa i wynosiła 60,1%, mężczyźni wykazywali niższą wartość wskaźnika Tiffeneau – około 56,7% .

Wartość hematokrytu w badanej grupie wahała się od 32 do 60% (42,7%). Dla mężczyzn średnia wartość wynosiła 44%, a dla kobiet 41,5%. Przyjęto normy hematokrytu dla kobiet od 36 do 46%, a dla mężczyzn 41–53%. Wśród mężczyzn wartość hematokrytu powyżej 53% świadczącą o poliglobulii miało sześć osób (6,3%), a wartość poniżej przyjętej normy miało 14 osób (14,7%). Wśród kobiet poliglobulię wykazały cztery osoby (4,2%), a obniżony poziom hematokrytu jedna osoba (1,05%).

Przyjęto wartości BMI 17,5–18,4 jako niedowagę, 18,5–24,9 jako wartość prawidłową, 25–29,9 jako nadwagę, 30–34,9 jako I stopień otyłości, 35–39,9 jako II stopień otyłości. W badanej grupie były 43 osoby o prawidłowych wartościach BMI, dla 35 osób wartość BMI wskazywała na nadwagę, dla 19 osób na otyłość I stopnia, dla pięciu osób na otyłość II stopnia, dla trzech osób na niedowagę. Oznaczało to, że 56% badanych miało nadwagę lub otyłość, 42% miało wagę prawidłową, a 3% badanych niedowagę.

Testem Shapiro–Wilka sprawdzono charakter rozkładu zmiennych dla BMI i Ht. Zmienne nie miały charakteru normalnego. Do zbadania korelacji między nimi wykorzystano nieparametryczny test Spearmana. Uzyskano korelację statystycznie znamienną na poziomie istotności p<0,05 R=0,23. Całość badanej grupy podzielono na trzy podgrupy w zależności od częstości zaostrzeń: jeden raz w roku, 2–3 razy w roku oraz 4 i więcej razy w roku. Rozkłady w poszczególnych grupach miały charakter normalny. Stosując współczynnik korelacji Pearsona na poziomie istotności p=0,05, wykazano korelacje pomiędzy wymienionymi zmiennymi (rp=0,18, rp=0,23, rp=0,07). Oznacza to, że im wyższa wartość hematokrytu i niższa wartość BMI, tym większa częstość zaostrzeń.

Obliczono zależność pomiędzy wartością BMI a wskaźnikiem Tiffeneau. Za pomocą testu Spearmana na poziomie istotności p<0,05 wykazano korelację pomiędzy wymienionymi zmiennymi (R=0,21). Oznaczało to, że im wyższa wartość Tiffeneau, tym wyższe BMI u badanych.

DYSKUSJA

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) uznawana jest za jeden z głównych problemów zdrowotnych zarówno w Polsce, jak i na świecie. Zgodnie ze współczesnym paradygmatem zdrowia, reprezentowanym przez większość psychologów, zasoby osobiste mają istotny wpływ na przebieg oraz funkcjonowanie człowieka z chorobą przewlekłą [2, 5, 6, 10]. W pracy przeanalizowano takie zasoby osobiste, jak: poziom akceptacji choroby, poziom własnej skuteczności w grupie pacjentów z POChP aglomeracji śląskiej. Spróbowano określić, czy istnieje związek pomiędzy wyżej wybranymi zasobami osobistymi a częstością zaostrzeń POChP i wskaźnikami klinicznymi (wskaźnik Tiffeneau, wartość hematokrytu i BMI).

Wyniki badań własnych wykazały, że grupa chorych z POChP cechowała się niskim poziomem poczucia własnej skuteczności – wynosił on 23,8%. Jednak poziom ten był dość zróżnicowany. Analizując go pod względem danych socjodemograficznych, zauważalnym jest fakt, iż na poziom poczucia własnej skuteczności wpływało wykształcenie i płeć badanych. Podobne obserwacje poczynili Guzińska, Kupc i Borys w pracy przedstawiającej wpływ zasobów osobistych na proces zdrowienia pacjentów z chorobą niedokrwienną serca po pomostowaniu aortalno-wieńcowym (Coronary Artery Bypass Graft, CABG) leczonych sanatoryjnie [14]. Wskaźnik poczucia własnej skuteczności wśród chorych w pracy w/w autorów był wysoki i wynosił 30,67%. Być może powodem różnic w poziomie własnej skuteczności w grupie chorych z POChP i chorobą niedokrwienną serca był fakt, iż pacjenci badani w pracy Guzińskiej, Kupca i Borysa byli na etapie rehabilitacji kardiologicznej, czyli możliwości pełnego powrotu do zdrowia. Zupełnie inaczej wyglądała sytuacja w badanej grupie pacjentów z POChP. Ich poziom skuteczności był badany w momencie zaostrzenia choroby lub tuż po nim. W tym wypadku powrót do pełnej sprawności był utrudniony, a nawet niemożliwy.

W celu oceny wpływu poziomu własnej skuteczności na częstotliwość zaostrzeń w ciągu roku posłużono się współczynnikiem korelacji Pearsona na poziomie istotności p=0,05. Potwierdzono występowanie wysokiej korelacji (rp =0,59) pomiędzy liczbą zaostrzeń POChP w roku a poziomem własnej skuteczności. Oznacza to, że wśród pacjentów o wyższym poziomie własnej skuteczności dochodziło rzadziej do zaostrzeń choroby.

W badanej grupie chorych z POChP wskaźnik akceptacji choroby wyniósł 20,6 i był na średnim poziomie. Wśród kobiet wyniósł 24,6, natomiast wśród mężczyzn był niższy i wyniósł 18,9. Różnice można zauważyć także w grupie pacjentów z wykształceniem wyższym i podstawowym, gdzie wskaźnik akceptacji choroby u osób z wykształceniem podstawowym wyniósł 22,7, a z wykształceniem wyższym 29,7.

Według prof. Pierzchały zaostrzenia POChP wiążą się z progresją choroby i większym rocznym ubytkiem FEV1 [15].  Wśród prawie połowy badanych dochodziło do zaostrzeń 2–3 razy w roku. Taką samą liczbę zaostrzeń w swojej pracy wykazuje prof. Kozielski u badanych przez niego pacjentów. W odczuciu chorych przyczyną wystąpienia zaostrzenia (43%) była pora roku (jesień, zima), przeziębienie (41%) i wyczerpanie fizyczne oraz stres. Prof.  Kozielski wymienia infekcje wirusowe i bakteryjne jako główne przyczyny zaostrzeń, co nie wyklucza wyników badań autorskich, ponieważ jesień i zima są porami o nasilonym stopniu infekcji, a wskazywane przez pacjentów przeziębienia potwierdzają tę przyczynę zaostrzeń [16].

W wielu badaniach wykazano, że chorzy na POChP z wyraźną nadwagą mają lepsze rokowanie co do przeżycia niż osoby z prawidłową masą ciała oraz osoby z niską masą ciała. Często używanym wskaźnikiem prognostycznym u chorych na POChP jest więc wskaźnik masy ciała (BMI). Wykazano również, że zmniejszenie masy mięśni szkieletowych oraz ograniczenie siły mięśniowej odgrywają rolę w określeniu długości życia chorych [17]. Poziom BMI w badanej grupie wahał się od 17,9 do 39,7 i wskazywał u 43 chorych na wagę w normie, u 35 pacjentów na nadwagę, u 24 pacjentów na otyłość. Tylko dla trzech osób wskaźnik BMI wskazywał na niedowagę.

Jednak pomimo stosunkowo wysokiego wskaźnika BMI, u 41 osób w ostatnim czasie wystąpił spadek masy ciała i analogicznie osoby te wskazały na zmniejszenie masy mięśniowej. Mogło to mieć związek z progresją choroby.

Dokonano analizy parametrów zdrowotnych w POChP, uwzględniając poziom hematokrytu, wskaźnika Tiffenau i BMI (omówiony wyżej). Poliglobulia może się rozwinąć u chorych z hipoksemią, zwłaszcza u tych, którzy nie zaprzestali palenia tytoniu. Kryterium jej rozpoznania stanowi hematokryt >55%. W badanej grupie 10 pacjentów wykazano poziom hematokrytu świadczący o czerwienicy. Średnia wartość hematokrytu wahała się w przedziale od 32 do 62%. Jak wskazują badania, niedokrwistość jest częstsza niż wcześniej sądzono. W jednym z badań stwierdzono ją u niemal 1/4 hospitalizowanych chorych, co również znalazło potwierdzenie w badaniach własnych.

Zmniejszony hematokryt wskazuje złe rokowanie u chorych na POChP leczonych tlenem [18]. Stopień nasilenia zaburzeń stwierdzonych badaniem spirometrycznym na ogół odzwierciedla ciężkość POChP. Przeanalizowano wartości wskaźnika Tiffenau (FEV1/FVC). W badanej grupie chorych wahał się on od 32 do 76%. Według spirometrycznej klasyfikacji POChP w przedziale poniżej lub równym 50%, świadczącym o postaci ciężkiej POChP, było 31 osób. Należy pamiętać, że obniżony FEV1/FVC jest nie tylko objawem POChP, ale również czynnikiem ryzyka zachorowania na raka płuc i chorobę wieńcową [18, 19]. Posługując się testem korelacji Pearsona, spróbowano określić zależność pomiędzy badanymi wskaźnikami klinicznymi: poziomem Tiffenau, poziomem hematokrytu i BMI a częstością zaostrzeń. Stwierdzono, że pomiędzy wybranymi zmiennymi zachodzą znamienne statystycznie zależności. Między poziomem hematokrytu, BMI a częstością zaostrzeń – współczynnik Pearsona wynosił 0,17, 0,23 i 0,07. Między poziomem Tiffenau a BMI test korelacji Spearmana wynosił 0,21.

WNIOSKI

1.    Poczucie własnej skuteczności u pacjentów z POChP jest na niskim poziomie.

2.    U pacjentów z POChP poziom akceptacji choroby jest średni.

3.    U niespełna 30% badanych zaostrzenie POChP pojawia się raz w roku, u prawie połowy 2–3 razy w ciągu roku, u 30% częściej niż cztery razy w roku.

4.    Istnieje wysoka korelacja pomiędzy badanymi zasobami osobistymi pacjentów z POChP a częstością zaostrzeń choroby w ciągu roku. Im wyższy poziom poczucia własnej skuteczności i akceptacji choroby, tym mniejsza liczba zaostrzeń POChP w ciągu roku wśród badanych.

5.    Istnieje zależność pomiędzy wskaźnikami klinicznymi pacjentów z POChP: wskaźnikiem Tiffeneau, hematokrytem, BMI a częstością zaostrzeń choroby w ciągu roku u badanych.

Prezentowane wyniki wskazują na potrzebę:

• przeprowadzenia dalszych badań, np. w grupie kontrolnej chorych o stabilnym przebiegu POChP, ponieważ hospitalizacja badanych z powodu zaostrzenia choroby mogła wpłynąć negatywnie na ich poziom poczucia własnej skuteczności i akceptacji choroby oraz wskaźników klinicznych,

• większego zaangażowania się lekarzy i pielęgniarek w poprawę zasobów osobistych pacjentów z POChP oraz motywowanie ich do zmiany negatywnych zachowań zdrowotnych, aby mogli jak najdłużej utrzymywać wskaźniki kliniczne na dobrym poziomie, spowolnić postęp choroby, zmniejszyć liczbę hospitalizacji w ciągu roku z powodu zaostrzeń; a tym samym przyczynienia się środowiska medycznego do realizacji przyjętego w 2008 roku przez GOLD (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung  Disease) postulatu, że POChP to „choroba poddająca się prewencji i leczeniu”.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Górecka D., Zieliński J.: Wczesne rozpoznanie i profilaktyka POChP w Polsce. Stan obecny i perspektywy. Pneumonol Alergol Pol 2005; 73: 112-115.

2.    Heszen-Niejodek I., Sęk H.: Psychologia zdrowia. PWN, Warszawa 2007.

3.    Dolińska-Zygmunt G.: Podstawy psychologii zdrowia. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001.

4.    Motyka M.: Psychoterapia elementarna w opiece ogólnomedycznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002.

5.    Ogińska-Bulik N., Juczyński Z.: Osobowość, stres a zdrowie. Delfin, Warszawa 2008.

6.    Heszen-Niejodek I., Życińska J.: Psychologia zdrowia w poszukiwaniu pozytywnych inspiracji. SWPS Academica, Warszawa 2008.

7.    Silver R.L., Wortman C.B.: Radzenie sobie z krytycznymi wydarzeniami w życiu. Nowiny Psychol 1984; 4-5: 29-95.

8.    Taylor S.E.: Przystosowanie się do zagrażających wydarzeń. Nowiny Psychol 1984; 6-7: 15-38.

9.    Bishop G.D.: Psychologia Zdrowia. Zintegrowany umysł i ciało. Astrum, Wrocław 2000.

10.    Bishop G.D.: Psychologia Zdrowia. Astrum, Wrocław 2008.

11.    Schwarzer R.: Poczucie własnej skuteczności w podejmowaniu i kontynuacji zachowań zdrowotnych. [w:] Heszen-Niejodek I., Sęk H.: Psychologia Zdrowia. PWN, Warszawa 1997: 175-205.

12.    Wrona-Polańska H.: Człowiek wobec poważnej choroby somatycznej – próba syntezy. Sztuka leczenia 2000; 6: 77-84.

13.    Juczyński Z.: Narzędzia pomiaru w psychologii zdrowia. Przegl Psychol 1999; 4: 43-57.

14.    Guzińska K., Kupc A., Borys B.: Zasoby odporności na stres w procesie zdrowienia
u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca. Via Medica, Gdańsk 2007; 4: 144-152.

15.    Pierzchała W.: Astma i POChP: różnice mimo podobieństw. Medycyna po Dyplomie 2005; 14: 60-67.

16.    Kozielski J.: Leczenie zaostrzeń przewlekłej obturacyjnej choroby płuc w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Pol Arch Med Wewn 2004; Materiały XXXV Zjazdu TIP: 69-71.

17.    Górecka D.: Wskaźniki prognostyczne w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc. Przewodnik  Lekarza 2006; 2: 67-70.

18.    Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Med Prakt 2008; 2: 10-98. 

19.    Śliwiński P.: Leczenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc w podstawowej opiece zdrowotnej. Nowa Klinika 2006; 13: 13023-13026.

..............................................................................................................................................................

*Adres do korespondencji:

mgr Henryka Józefowska
Szpital Chorób Płuc im Św. Józefa
ul. Dworcowa 6,
44-145 Pilchowice,
E-mail: henia.joz@op.pl

Pracę nadesłano: 22.11.2009 r.
Przyjęto do druku: 18.01.2010 r.